حتماً. در زمینه اپلیکیشن‌ها و پلتفرم‌های دیجیتال، مدل تعاونی (Cooperative) یعنی اپلیکیشنی که مالکیت و مدیریت آن در دست خود کاربران یا تأمین‌کنندگان خدمات است، نه یک شرکت سهامی خاص. به این جنبش "پلتفرم تعاونی" (Platform Cooperativism) می‌گویند.

تفاوت اصلی با اپلیکیشن‌های معمولی (مثل اوبر، دیجیکالا، اسنپ):

· در اپلیکیشن معمولی: یک شرکت خصوصی پلتفرم را می‌سازد، قوانین را تعیین می‌کند، سود را می‌برد و تصمیم‌های نهایی را می‌گیرد. کاربران یا رانندگان فقط مصرف‌کننده یا نیروی کارند.

· در اپلیکیشن تعاونی: خود راننده‌ها، تحویل‌دهنده‌ها، یا حتی کاربران عضو تعاونی هستند. هر عضو یک سهم دارد، در تصمیم‌گیری‌ها (مثل میزان کارمزد) رأی می‌دهد و از سود تقسیمی بهره می‌برد.

ویژگی‌های کلیدی:

1. مالکیت جمعی: اپلیکیشن متعلق به اعضاست (مثلاً ۱۰۰ راننده تاکسی).

2. مدیریت دموکراتیک: هر عضو یک رأی دارد (نه بر اساس سهام مالی).

3. تقسیم سود عادلانه: درآمد پس از کسر هزینه‌ها بین اعضا تقسیم می‌شود، نه اینکه به جیب سرمایه‌دار برود.

4. شفافیت: الگوریتم‌ها، قوانین و داده‌ها معمولاً باز و قابل بررسی هستند.

مثال‌های واقعی:

· تاکسی اینترنتی تعاونی: مثل تاکسی سبز در نیویورک یا اوتوپ در آلمان که رانندگان خودشان صاحب پلتفرم‌اند و کارمزد کمتری پرداخت می‌کنند.

· مسکن تعاونی: مثل فیربی‌ان‌بی تعاونی که در آن مسافران و میزبانان تصمیم‌گیرنده‌اند.

· تحویل غذا: پلتفرم‌هایی مثل کوئی (CoopCycle) که توسط تحویل‌دهندگان اداره می‌شود.

چرا این مدل ایجاد شده؟

برای مقابله با مشکلات اقتصاد اشتراکی سنتی مثل:

· کارمزدهای سنگین (مثلاً ۲۵ تا ۳۰ درصد).

· تصمیم‌گیری یک‌طرفه و تغییر ناگهانی قوانین.

· نبود امنیت شغلی برای کارگران پلتفرم.

آیا چنین چیزی در ایران هست؟

به صورت رسمی و در مقیاس بزرگ هنوز اپلیکیشن تعاونی معروفی نداریم، اما تعاونی‌های سنتی (مثل تعاونی‌های مسکن، کشاورزی یا حمل‌ونقل) در حال بررسی ورود به فضای دیجیتال هستند. برخی تلاش‌های کوچک هم برای ایجاد پلتفرم تحویل غذای تعاونی دیده شده است.

اگر سوال جزئی‌تری دارید (مثل چالش‌های این مدل یا تفاوتش با استارتاپ‌های معمولی)، بپرسید.